Logo SSF, Social Sans Frontières
Bienvenue à SSF
  Agrandir la taille des caractères   Réduire la taille des caractères  

2016 : Społeczeństwo inkluzyjne i sektor socjalny

Społeczeństwo inkluzyjne i sektor socjalny
Jaką rolę pracownicy socjalni mogą odegrać w działalności na rzecz społeczeństwa inkluzyjnego?


Termin „Inkluzja” pojawił się w Europie zachodniej w latach 90tych, kiedy to zaobserwowano wzrost nierówności społecznej i zachowania społecznego wykluczania. Jaki sens obejmuje ten nowy koncept? Jakie modyfikacje proponuje on w stosunkach indywidualnych ze społeczeństwem?  Jakim będzie nośnikiem dla pracowników socjalnych?
Termin „Inkluzja” ukształtował się w rzeczywistości anglosaksońskiej, mówiąc dokładniej wyrósł z ogólnego ruchu międzynarodowego na rzecz osób niepełnosprawnych w społeczeństwie. To pojęcie jest wytworem działań Stowarzyszeń na rzecz osób niepełnosprawnych i instancji międzynarodowych, które to odmawiają stygmatyzacji i są za akceptacja niepełnosprawności. Następnie inkluzja dotarła do sfer politycznych dotykając wszystkie obszary i wszystkie miejsca gdzie dochodzi do nierówności w naszych społeczeństwach: w szkole, w pracy, w dostępie do mieszkania i do wypoczynku… Osoby niepełnosprawne i również osoby utrzymujące się z pomocy socjalnej, mniejszości społeczne, pracownicy o bardzo niskim dochodzie, migranci, itd.

Kilka definicji

 W zakresie niepełnosprawności, odkrywamy, że model inkluzji jest ściśle związany z nowym modelem koncepcyjnym "osoba w sytuacji niedostosowanej". W tym modelu, uczestnictwo w życiu społecznym jest wynikiem interakcji pomiędzy cechami indywidualnymi i charakterystyką środowiska. Posiadana niesprawność danej osoby jest konsekwencją nieprzystosowanego środowiska, które powinno być ułatwieniem a nie przeszkodą, tworząca tym sytuację niepełnosprawności. To nie indywidualne ograniczenia, ale zewnętrzne bariery utrudniające uczestniczenie w życiu czynią człowieka niepełnosprawnym. Na przykład ułatwienie dostępu do transportu publicznego lub obecność tłumaczy w ramach międzynarodowych dni naukowych jest ułatwieniem dla wszystkich korzystających uczestników. Taki model koncepcyjny jest zgodny z modelem społeczeństwa inkluzyjnego, który uważa, że uwarunkowania środowiskowe muszą być dostosowane, przekształcać się, aby zrównoważyć bariery, lub przynajmniej ułatwiać i umożliwiać pełne uczestnictwo wszystkich obywateli danego społeczeństwa. Różnica miedzy inkluzją a integracją charakteryzuje się tym że ta pierwsza pociąga za sobą zmianę w podejściu do osoby w trudnej sytuacji w kierunku społeczeństwa zintegrowanego. Do osiągnięcia tego celu konieczne jest dostarczenie różnych form pomocy osobom, którym niepełnosprawność ogranicza możliwości pełnego uczestnictwa w życiu danej społeczności.

Łatwo można poszerzyć to podejście na inne formy wykluczenia, w dziedzinie pracy z migrantami, trudności społeczne osob niepełnosprawnych lub dostęp do kultury, itp., gdzie interakcje będą ułatwieniem lub przeciwnie wytwarzaniem przeszkód do uczestnictwa społecznego i obywatelskiego.

Tak więc, niemiecki socjolog Niklas Luhmann (1927-1998) używa terminu "inkluzji społecznej" do scharakteryzowania relacji między osobami i systemów społecznych. Inkluzja społeczna jest uważana za przeciwieństwo wykluczenia społecznego. Dotyczy ona sektorów gospodarczych, społecznych, kulturowych i polityki socjalnej.

Podobna rzecz dla Komisji Europejskiej: «  ". Inkluzja aktywna pozwala każdemu obywatelowi, w tym w niekorzystnej dla niego sytuacji, w pełni uczestniczyć w społeczeństwie, a zwłaszcza w zapewnieniu zatrudnienia pracy. Jej zadaniem jest rozwiązywanie różnych problemów: ubóstwa, wykluczenia społecznego, ubóstwo osób o niskim wynagrodzeniu, długotrwałe bezrobocie, (...), nierówności płci. »

Społeczeństwo inkluzyjne jest przyjazne i wprowadza w ramach istniejących granic swoje wartości, swoje standardy, swoje normy dla wszystkich tych, którzy są objęci uprawnieniami prawnymi. Ideał inkluzyjnego społeczeństwa opiera się na idei równości osób z ich poszczególnością osobowościową. W społeczeństwie inkluzyjnym każdy ma swoje miejsce, ma prawo do szacunku i pełne uprawnienia obywatelskie, bez względu na kolor jego skóry, pochodzenie społeczne, jego płeć, kulturę, niepełnosprawność, lub swoją sytuację ekonomiczną. Działania mające na celu podnoszenie jakości życia osób z jakakolwiek niepełnosprawnością w zasadniczym stopniu powinny skupiać się na wieloaspektowym dostosowaniu środowiska do potrzeb życiowych tych osób.

Konsekwencje dla pracy socjalnej

Ten nowy sposób patrzenia na stosunki społeczne dotyczy zarówno nasze kulturowe modele w różnych miejscach (szkoły, przedsiębiorstw zatrudniających, instytucje państwowe i prywatne ...) charakteryzujących się standardem, odpowiednim poziomem, klasyfikacją; zgodnie z ustalonymi i niezmiennymi zasadami.

Otóż praca społeczna dokonuje się w punktach granicznych dzielących społeczeństwo: na tych, którzy mieszczą się "w normie" i tych, którzy nie opowiadają temu kryterium. Tego typu działalność stworzyła, że w ten sposób pozycje i formy wsparcia specjalistycznego, pozwalają, na to że te osoby nie można całkowicie wykluczyć i je jednocześnie wkluczyć ...

W związku z tym stosunek, który mamy do normatywności, specjalizacji i wyodrębnienia staje pod znakiem zapytania. Natomiast projekt społeczeństwa inkluzyjnego zaprasza nas do transformacji metod interwencji w ramach działalności socjalnej i medyczno-socjalnej. Polega ona na większej przepustowości między instytucjami i społeczeństwem, między tzw. akcjami specjalistycznymi i powszedniego działania . Pokazuje działania, które należy podjąć, żeby osoby najsilniej dyskryminowane w społeczeństwie mogły aktywnie żyć i czynnie uczestniczyć w życiu swoich społeczności. To prowadzi do projektów "od-instucjonalizowanych". Wytyczne Rady Europy idą w tym kierunku. Odnoszą się one do mieszkalnictwa wspomaganego, edukacji, zatrudnienia, zachęcają do dążenia w kierunku obiektów otwartych, aby podtrzymywać wszystkie formy wsparcia w środowisku dostępnym dla wszystkich. Zgodnie ze współczesnymi poglądami, za dobrostan i życie osób z niepełnosprawnością nie są odpowiedzialne wyłącznie rodziny i specjaliści, ale podmioty zarządzające i organizujące życie na poziomie społecznym.

Celem naszego seminarium jest powołanie się na projekt społeczeństwa inkluzyjnego, do opracowania nowych form działań społecznych i socjalnych, gdzie każdy znajdzie swoje miejsce i w pełni może poczuć się pełnoprawnym obywatelem. Jakie są zasadnicze kwestie ? Jakie są ich ograniczenia? Jakie „dobre praktyki” będą najlepsze do rozwinięcia i do zapewnienia nowej formy wspólnego współżycia?

Przygotowane wystąpienia powinny być związane z powyższym opisem tematycznym i wziąć pod uwagę dwie dziedziny interwencji:

Dziedzina działań wspólnych w kierunku osób niepełnosprawnych, seniorów, młodzieży, osób w trudnej sytuacji, mniejszości społecznych, imigrantów, itp.
Dziedzina obszarów interwencji w kierunku edukacji, pracy, potrzeb mieszkaniowych, współuczestnictwo obywateli (w życiu kulturalnym i uprawie sportu), itp.